هرکدام از کشورهای دنیا مشاهیر و چهره های برجسته ای دارند که هویت آن سرزمین ها راشکل می دهند به همین منظور آرامگاه شخصیت های نامی و برجسته در هر سرزمینی از مهمترین جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی آنها به شمار می رود.به سراغ آرامگاه فردوسی در شهر توس میرویم که از نظر فرهنگی و تاریخی اهمیت فراوانی دارد.

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی در میان باغی مصفا به فاصله ۲۰ کیلومتری شمال شهر مشهد واقع شده است. این بنای یادمان توسط هوشنگ سیحون بر پایهٔ طرح پیشین آن توسط حسین لرزاده با کمی تغییرات در ابعاد و اندازه و تزئینات، طراحی و بازسازی شد.

آشنایی با فردوسی و شاهنامه

آرامگاه فردوسی از مشهورترین و دیدنی‌ترین بناهای شهر توس (طوس) می‌باشد. مکانی که در آن بزرگ‌ترین حماسه سرا و شاعر قرن 4 و 5 هجری قمری ایران یعنی فردوسی به خاک سپرده شده است. او با خلق اثر جاودان خود نه تنها به تاریخ و ادبیات ایران حیات دوباره بخشید بلکه توانست بزرگ‌ترین مجموعه منظوم شعرِ جهان را خلق کند.

در شاهنامه فردوسی داستان‌های تاریخی ایران از زمان پیشدادیان و آغاز حکومت کیومرث تا پایان عصر دولت ساسانی نقل می‌شود. این داستان‌ها در عین تخیلی بودن  از زندگی مردم الهام گرفته است. روندی که بیان می‌کند مردم یک سرزمین در عمق ادبیات خود با چه مفاهیم بلند و مضامین عمیقی درگیر بودند. فردوسی از 40 سالگی کار نوشتن شاهنامه را آغاز کرد و در این راه سختی‌های بسیاری متحمل شد. پس از مرگ وی پادشاهان غزنوی اجازه دفن فردوسی را در گورستان شهر ندادند بنابراین او در باغ شخصی خود به خاک سپرده شد.

هم اکنون شاهنامه فردوسی به بیش از 40 زبان دنیا ترجمه شده است و دست مایه فیلم‌نامه‌نویسی بسیاری از آثار سینمایی برجسته دنیا در ژانر تخیلی و درام قرار گفته است. شاید بهتر باشد برای درک بزرگی کار فردوسی با خود او همراه شویم؛ آنجا که فردوسی در دو بیت پایانی سروده هایش بهتر از هر شخص دیگری بزرگی اثر و کار خویش را توصیف می‌کند:

از آن پس نمیرم که من زنده ام/ که تخم سخن من پراکنده ام
هر آنکس که دارد هوش و رای و دین/ پس از مرگ بر من کند آفرین
آرامگاه فردوسی
آرامگاه فردوسی

معماری مقبره فردوسی

در ابتدا یعنی سال 1313 خورسیدی، آرامگاه فردوسی به شکل آتشکده ساخته شد تا آنکه مجدد در سال های 1343 تا 1347 تغییرات دیگری بر روی مقبره صورت گرفت و به شکل امروزی درآمد.

مهندس سیحون که وظیفه طراحی مقبره فردوسی را برعهده داشت برای ساخت آن، از دو طرح مجزای نمای بیرونی و داخلی استفاده کرد.
نمای بیرونی مقبره فردوسی برگرفته از سبک معماری هخامنشی و مقبره کوروش است که در مجموع 8 ستون بیرونی برای آن در نظر گرفته شد. طراحان آرامگاه تصمیم گرفتند تا برای ساخت مقبره از سنگ مرمر خراسان استفاده کنند و در چهار جهت آن اشعار فردوسی را به صورت نقش برجسته بنویسند.

در طراحی داخلی مقبره نیز از سبک معماری اشکانی، ساسانی و نمادهای اسلامی استفاده کردند. زمانی که وارد مقبره فردوسی می‌شوید کنده‌کاری های روایت گونه از داستان‌های شاهنامه فردوسی را مشاهده خواهید کرد که نبرد رستم و سهراب، رفتن رستم به نزد کیکاووس، جنگ ایرانیان و تورانیان را بیان می‌کنند.

بر روی ستون‌ها و سَرستون‌های داخلی آرامگاه نیز به سبک دوران هخامنشی، تزئینات و سردیس هایی کنده‌کاری شده بر 20 ستون داخلی آرامگاه نصب شده اند. در حقیقت برای ساخت مقبره فردوسی از نمادهای بسیار زیبا و فاخر معماری ایرانی در دوره های مختلف تاریخ این سرزمین الهام گرفته شده است. به همین دلیل آرامگاه فردوسی را می‌توان به معنای واقعی کلمه نگینِ درخشان شهر طوس دانست که جزو مهمترین جاذبه های گردشگری فرهنگی استان خراسان رضوی نیز محسوب می‌شود.

نمای داخل آرامگاه فردوسی
نمای داخل آرامگاه فردوسی

جاذبه های گردشگری نزدیک آرامگاه فردوسی

در اطراف آرامگاه فردوسی جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی فراوانی وجود دارد که می‌توانید برای بازدید از هر کدام از آنها برنامه‌ریزی کنید. ابتدا به سراغ جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی نزدیک آرامگاه می رویم.

در محوطه آرامگاه فردوسی موزه فردوسی و کتابخانه ای به همین نام نیز ساخته شده است که در آن محصولات فرهنگی، انواع شاهنامه، ادوات و ابزارهای جنگی، موارد اهدا شده و تصویرگری بخش‍های شاهنامه نگهداری می‌شوند.
البته اگر روزی برای بازدید از آرامگاه فردوسی رفتید، یادتان نرود که به مقبره مهدی اخوان ثالث شاعر خراسانی نیز سر بزنید. قبر اخوان ثالت در محوطه آرامگاه فردوسی قرار دارد؛ همچنین در کنار آرامگاه فردوسی بقعه تاریخی هارونیه یا همان خانقاه ایلخانان وجود دارد که در نوع خود بی‌نظیر است.
در کنار جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی که خدمت شما عزیزان معرفی شد، مکان‌های بکر و فوق العاده زیبایی در نزدیکی آرامگاه فردوسی وجود دارند که دیدن آنها خالی از لطف نیست.
منطقه چناران، کلاته برفی، روستای گلمکان، منطقه دولت آباد و کاهو، منطقه شاندیز، ابرده، طرقبه، روستاهای معروف پاژ و شورآب در فاصله مناسبی از آرامگاه فردوسی و شهر توس قرار دارند. این مکان‌ها به عنوان معروف‌ترین مقاصد طبیعت‌گردی مشهد و استان خراسان رضوی نیز شناخته می‌شوند.